Upadłość konsumencka jest postępowaniem sądowym, które można przeprowadzić w przypadku nadmiernego zadłużenia osoby prywatnej w celu likwidacji jej zadłużenia. Mogą z niej skorzystać osoby fizyczne, które aktualnie nie prowadzą działalności gospodarczej, będące w stanie niewypłacalności. Najczęściej niewypłacalnym jest konsument, którego opóźnienie w spłacie długów wynosi co najmniej 3 miesiące. Przykładowo, w sytuacji, w której mamy kilku Wierzycieli i terminowo spłacamy wyłącznie niektórych z nich, to po okresie trzech miesięcy staniemy się niewypłacalni.

Termin złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, określają przepisy Ustawy Prawo Upadłościowe. Zgodnie z nimi, osoby zarządzające mają obowiązek złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości w terminie nieprzekraczającym 30 dni od dnia wystąpienia stanu niewypłacalności.

Niezastosowanie się do tego obowiązku może prowadzić do odpowiedzialności cywilnej i karnej członków zarządu. Czym jest jednak stan niewypłacalności? Ustawodawca wyróżnia dwie przesłanki niewypłacalności – płynnościową i zadłużeniową.

Płynnościowa przesłanka niewypłacalności występuje wówczas, gdy dłużnik utracił zdolność wywiązywania się ze swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych (zalega z płatnościami wobec co najmniej dwóch Wierzycieli). Wystąpienie stanu niewypłacalności będzie zależne od rodzaju prowadzonej działalności gospodarczej, specyfiki danego biznesu, rodzaju długów i zobowiązań podmiotu. Ważne, aby ten stan niewypłacalności miał charakter trwały, a nie tylko przejściowy. Domniemywa się, że stan niewypłacalności wystąpił, kiedy opóźnienie w wykonywaniu zobowiązań pieniężnych przekroczy trzy miesiące.

Przesłanka zadłużeniową występuje wówczas, gdy zobowiązania pieniężne przekraczają wartość majątku przedsiębiorcy, a stan ten występuje co najmniej przez 24 miesiące. Co istotne, w tym przypadku stan niewypłacalności występuje nawet wówczas, gdy Dłużnik terminowo reguluje swoje zobowiązania. Ten typ niewypłacalności dotyczy jednak wyłącznie osób prawnych i jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, którym odrębna ustawa przyznaje zdolność prawna.

Upadłość transgraniczna to upadłość wykraczająca poza obszar jednego państwa. Ma ona zastosowanie do podmiotów aktywnych lub posiadających majątek na terenie różnych krajów. W stosunku do takich podmiotów, przepisy upadłościowe jednego państwa okazują się niewystarczające, gdyż dotyczą tylko majątku znajdującego się na terenie danego kraju. Postępująca globalizacja gospodarcza wymusiła powstanie międzynarodowych regulacji prawnych odnoszących się do problematyki niewypłacalności i upadłości podmiotów.
Nawet na terenie UE nie udało się wypracować wspólnych, jednolitych i zharmonizowanych zasad dotyczących niewypłacalności. Poszczególne kraje członkowskie mają własne definicje stanu niewypłacalność, podstaw do ogłoszenia upadłości, skutków ogłoszenia upadłości oraz sposobu przeprowadzenia postępowania upadłościowego. Ma to praktyczne konsekwencje. Oceniając według reguł prawnych poszczególnych państw, ten sam podmiot może być uważany za wypłacalny w jednym kraju, zaś być niewypłacalnym w drugim. W jednym kraju może uzyskać oddłużenie w ramach postępowania upadłościowego, zaś w innym będzie to niemożliwe. W jednym kraju jego postępowanie upadłościowe może trwać kilka- kilkanaście miesięcy, w drugim kilka lub kilkanaście lat. Doniosłe znaczenie ma zatem, w jakim kraju dojdzie do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości i według, których przepisów toczyć się będzie postępowanie upadłościowe. Znajomość regulacji prawnych odnoszących się do upadłości transgranicznej może być kluczem do wyboru optymalnego sposobu przeprowadzenia postępowania upadłościowego.
Istnieją wspólne zasady koordynacji krajowych postępowań upadłościowych na obszarze Unii Europejskiej. Są one określone w rozporządzaniu Rady UE nr 1346/2000 z 29.05.2000 roku (Dz.U. L 160 z 30.06.2000). Przepisy te mają na celu określenie skutków prawnych, jakie wywoła ogłoszenie upadłości w jednym z krajów członkowskich. w stosunku do innych krajów. Wyróżnia się postępowanie upadłościowe główne, mające skutki w stosunku do całego majątku Dłużnika położonego na terenie UE oraz postępowania uboczne (wtórne), mające skutek ograniczony do terytorium państwa, w którym wydano orzeczeniE.

Główne postępowanie jest wszczynane jest przez Sąd państwa członkowskiego, na obszarze którego zlokalizowane jest "centrum podstawowych interesów Dłużnika" - miejsce, z którego Dłużnik kieruje swoimi interesami. Postępowanie to polega na ustaleniu majątku Dłużnika, sporządzeniu listy wierzytelności, likwidacji jego majątku lub zawarciu układu oraz zaspokojeniu Wierzycieli. Postępowanie to jest prowadzone według regulacji prawnych, jakie obowiązują w państwie wszczynającym postępowanie główne. Syndyk ustanowiony w tym postępowaniu może działać w innych państwach członkowskich, niż państwo wszczęcia postępowania głównego. Syndykowi przysługuje prawo do korzystania z uprawnień przysługujących mu w innych państwach np. ma uprawnienia do przenoszenia i spieniężania aktywów Dłużnika znajdujących się poza granicami państwa, w którym prowadzone jest postępowanie. Uprawnienia te ulegają jednak ograniczeniu z chwilą wszczęcia wtórnego postępowania terytorialnego w innym państwie członkowskim. W takim przypadku, uprawnienia związane z wykonywaniem funkcji syndyka przejmuje syndyk postępowania wtórnego, działający według prawa lokalnego.
Ogłoszenie upadłości w jednym z państw członkowskich skutkuje powstaniem domniemania, że Dłużnik stał się niewypłacalny także w innych państwach, w jakich prowadził działalność gospodarczą. Ogłoszona upadłość główna, podlega uznaniu w innych krajach członkowskich UE. Jeżeli w stosunku do oddziału Dłużnika którymś z państw członkowskich, zostało wszczęte główne postępowanie upadłościowe, to obowiązek uznania takiego orzeczenia istnieje również, gdy zgodnie z przepisami krajowymi, oddział przedsiębiorcy zagranicznego nie ma zdolności upadłościowej.

Wtórne postępowanie to każde postępowanie upadłościowe wszczęte po ogłoszeniu postępowania głównego wobec tego samego Dłużnika; może być wszczęte w krajach członkowskich UE, w jakich Dłużnik prowadzi działalność gospodarczą w sposób nieincydentalny, w szczególności tam, gdzie prowadzi oddział swojego przedsiębiorstwa. W przeciwieństwie do postępowania głównego, które może być ogłoszone tylko w jednym państwie, możliwa jest wielość postępowań wtórnych. Skutkiem ogłoszenia wtórnego postępowania upadłościowego jest wyłączenia majątku z postępowania głównego oraz wyłączenie uprawnień syndyka postępowania głównego na terenie państwa, w jakich otwarto postępowanie wtórne.

W przypadku konsumentów należy wypełnić wzór wniosku, który można pobrać ze strony Ministerstwa Sprawiedliwości, a następnie złożyć go we właściwym dla siebie Sądzie Upadłościowym wraz z dowodami i odpisem.

W przypadku przedsiębiorcy należy złożyć wniosek za pośrednictwem Krajowego Rejestru Zadłużonych i wypełnić wskazane w nim informacje. Jeżeli wniosek o upadłość składa Dłużnik, to do wniosku załącza:

1. Aktualny wykaz majątku z szacunkową wyceną jego składników;
2. Bilans sporządzony przez Dłużnika dla celów postępowania, na dzień przypadający w okresie trzydziestu dni przed dniem złożenia wniosku;
3. Spis wierzycieli z podaniem ich adresów i wysokości wierzytelności każdego z nich oraz terminów zapłaty, a także listę zabezpieczeń dokonanych przez Wierzycieli na jego majątku wraz z datami ich ustanowienia;
4. Oświadczenie o spłatach wierzytelności lub innych długów dokonanych w terminie sześciu miesięcy przed dniem złożenia wniosku;
5. Spis podmiotów zobowiązanych majątkowo wobec Dłużnika wraz z adresami, z określeniem wierzytelności, daty ich powstania i terminów zapłaty;
6. Wykaz tytułów egzekucyjnych oraz tytułów wykonawczych przeciwko Dłużnikowi;
7. Informację o postępowaniach dotyczących ustanowienia na majątku Dłużnika hipotek, zastawów, zastawów rejestrowych, zastawów skarbowych i hipotek morskich oraz innych obciążeń podlegających wpisowi w księdze wieczystej lub w rejestrach, jak również o prowadzonych innych postępowaniach sądowych, administracyjnych, sądowoadministracyjnych oraz przed Sądami polubownymi dotyczących majątku Dłużnika;
8. Informację o miejscu zamieszkania reprezentantów spółki lub osoby prawnej i likwidatorów, jeżeli są ustanowieni;
9. Informację, czy w jednym z dwóch ostatnich lat obrotowych:
   a) zatrudniał średniorocznie 250 lub więcej,
   b) osiągnął roczny obrót netto ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług oraz operacji finansowych przekraczający równowartość w złotych 50 milionów euro, lub
   c) suma aktywów jego bilansu sporządzonego na koniec jednego z tych lat przekroczyły równowartość w złotych 43 milionów euro.
10. Oświadczenie o prawdziwości danych zawartych we wniosku.

Jeżeli któregoś z załączników nie można dołączyć, należy wskazać przyczynę takiego stanu rzeczy i ją uprawdopodobnić.
Wniosek należy opłacić stosownie do aktualnych stawek ustawowych lub złożyć wniosek o zwolnienie z takich kosztów.

Zakaz prowadzenia działalności gospodarczej jest sankcją dla przedsiębiorców za określone zachowania przewidzianą przez ustawę prawo upadłościowe.

Osoba z orzeczonym zakazem nie może prowadzić jednoosobowej działalności gospodarczej ani spółki cywilnej. Nie może być członkiem rady nadzorczej ani komisji rewizyjnej. Nie może również pełnić funkcji reprezentanta ani pełnomocnika:

• przedsiębiorstwa państwowego
• fundacji
• stowarzyszenia
• spółdzielni
• spółki prawa handlowego
• osoby fizycznej która prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą

Zakaz może być nałożony na okres do dziesięciu lat.

Do zachowań skutkującym wydaniem zakazu zaliczmy zgodnie z art. 373 prawa upadłościowego są:

• Niezłożenie lub przyczynienie się do niezłożenia terminowego wniosku o ogłoszenie upadłości;
• Niewydawanie dokumentacji lub majątku po ogłoszenie upadłości podmiotu;
• Ukrywanie, niszczenie lub obciążanie majątku podmiotu po ogłoszenie upadłości;
• Jako upadły, niewykonywanie ustawowych obowiązków w toku postępowania upadłościowego, w tym poleceń sędziego – komisarza.

W swoim założeniu postępowanie restrukturyzacyjne ma na celu zmodernizowanie funkcjonowania Dłużnika, w tym poprzez redukcje i odroczenie spłaty zadłużenia w drodze zawarcie porozumienia z Wierzycielami. Z kolei celem postępowania upadłościowego jest zaspokojenie roszczeń Wierzycieli poprzez sprzedaż majątku Dłużnika, choć niewykluczone jest także w tym przypadku, zawarcie układu z Wierzycielami.

Po zakończeniu postępowania restukturyzacyjnego dotychczasowi właściciele nadal posiadają prawa do majątku Dłużnego podmiotu, natomiast w efekcie postępowania upadłościowego majątek ten zostaje sprzedany osobom trzecim.

Z punktu widzenia Wierzycieli – restrukturyzacja daje prawo do uzyskania spłat zgodnie z przegłosowanymi propozycjami układowymi, natomiast upadłość daje możliwość uzyskania wypłat ze środków uzyskanych ze sprzedaży majątku Dłużnika

Po skutecznym przeprowadzeniu postępowania upadłościowego, dłużny podmiot podlega wykreśleniu z właściwego rejestru do którego był wpisany. Po przeprowadzeniu udanej restrukturyzacji, podmiot nadal może prowadzić działalność gospodarczą.

Proces upadłościowy możemy podzielić na następujące etapy:

• Etap przedsądowy – podmiot, który inicjuje postępowanie upadłościowe przygotowuje dokumentację, wniosek o ogłoszenie upadłości i składa go do właściwego Sądu upadłościowego
• Postępowanie w przedmiocie ogłoszenia upadłości – Sąd rozpatruje wniosek o ogłoszenie upadłości – w przypadku jego odrzucenia albo oddalenia (decyzja negatywna), kończy to postępowanie. W przypadku decyzji o otwarciu postępowania (decyzja pozytywna) upadłościowego zostaje ogłoszona upadłość. W obu tych przypadkach, przysługuje zażalenie na postanowienie Sądu wydane w przedmiocie ogłoszenia upadłości.

W toku tego postępowania Sąd upadłościowy bada kompletność wniosku o ogłoszenie upadłości, może wezwać do jego uzupełnienia, może zabezpieczyć majątek Dłużnika, najczęściej poprzez powołanie tymczasowego nadzorcę sądowego

• Właściwe postępowanie upadłościowe – Sąd wyznacza syndyka, który przejmuje zarząd masa upadłości, ustala skład majątku Dłużnika (masę upadłości) oraz zobowiązania objęte tym postępowaniem (listę wierzytelności). Syndyk spienięża majątek Dłużnika, a uzyskane w ten sposób środki dzieli między Wierzycieli.

Postępowanie upadłościowe kończy się w kilku przypadkach – najczęściej, gdy wszystkie środki zostaną wypłacone Wierzycielom lub tez brak jest funduszy na pokrywanie kosztów tego postępowania. Możliwa jest sytuacja gdy postępowanie to kończy się na skutek zgodnego wniosku Wierzycieli, którzy nie chcą, aby upadłość była kontynuowana.

• W upadłości konsumenckiej, dodatkowo występuje etap Planu Spłat – w którym Sąd określa zdolności zarobkowe Dłużnika, a następnie ustala miesięczną kwotę, którą będzie musiał on spłacać Wierzycielom oraz wskazuje okres, przez jaki spłaty będą musiały być dokonywane.

Czas trwania całej upadłości konsumenckiej został opisany w kolejnym pytaniu. Natomiast czas trwania postępowań upadłościowych przedsiębiorców, jest bardzo różny i zależny od wielu zmiennych. Zazwyczaj jest to okres kilku lat, co jest w szczególności spowodowane znacznym obciążeniem Sądów Upadłościowych. Dlatego warto dobrze się do upadłości przygotować, w celu skrócenia wszystkich czynności i przyspieszenia postępowania.

W ostatnich latach ilość ogłaszanych upadłości konsumenckich (dotyczących osób nieprowadzących działalności gospodarczej) znacząco wzrosła. Z obserwacji wynika, iż szybkość przebiegu procesu upadłościowego uwarunkowana jest następującymi czynnikami:

• stopniem skomplikowania postępowania, w szczególności, z czego składa się majątek masy upadłości, czyli wcześniejszy majątek konsumenta, wobec którego prowadzone jest postępowanie upadłościowe;
• szybkością działania syndyka;
• koniecznością ewentualnego odzyskania przez syndyka majątku, którego upadły wyzbył się na skutek czynności bezskutecznych wobec masy upadłości, przykładowo, wszczynanie tzw. skarg pauliańskich;
• szybkością działania Sądu Upadłościowego.

Proces upadłości konsumenckiej, możemy co do zasady podzielić na 4 etapy:

1. Postępowanie w przedmiocie ogłoszenia upadłości, które jest wszczynane po złożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości i kończy się wydaniem postanowienia w przedmiocie ogłoszenia upadłości.
2. Postępowanie upadłościowe właściwe, które polega na likwidacji majątku konsumenta lub na zawarciu układu z Wierzycielami, które kończy się wydaniem postanowienia o ustalenie planu spłaty.
3. Uprawomocnienie się postanowienia Sądu o ustaleniu planu spłaty, określającego, w jakiej wysokości i przez jaki okres, Dłużnik będzie spłacał swoich Wierzycieli.
4. Wykonywaniu planu spłaty. Dłużnik jest zobowiązany do składania corocznych informacji do Sądu upadłościowego

Postanowienie w przedmiocie ogłoszenia upadłości Sąd powinien wydać w terminie dwóch miesięcy od daty złożenia wniosku. Termin ten ma jednak jedynie charakter instrukcyjny, a jego przekroczenie przez Sąd, nie wiąże się z żadnymi negatywnymi skutkami.

Właściwe postępowanie upadłościowe konsumenta z pkt. 2, zasadniczo, miało być szybkim sposobem na oddłużenie się przez osobę fizyczną, nieprowadzącą działalności gospodarczej. Procedura postępowania po ogłoszeniu upadłości konsumenckiej, nie powinna trwać dłużej niż 6-8 miesięcy.

W większości przypadków dodatkowo należy jednak doliczyć, 2-3 miesiące od daty wydania orzeczenia Sądu w przedmiocie ustalenia planu spłaty Wierzycieli, do rozpoczęcia spłacania rat przez konsumenta. Związane to jest z procedurą uprawomocnienia się postanowienia w przedmiocie ustalenia planu spłat. W przypadku złożenia zażalenia na postanowienie Sądu Upadłościowego przez Upadłego lub Wierzyciela, ten czas może ulec znacznemu przedłużeniu. Sąd II instancji rozpoznaje zażalenie w instrukcyjnym terminie trzydziestu dni od dnia przedstawienia akt. Jednak na orzeczenie Sądu II instancji, przysługuje skarga kasacyjna do Sądu Najwyższego, co może znacząco przedłużyć postępowanie.

Z chwilą otwarcia postępowania upadłościowego (dzień ogłoszenia upadłości), wszystkie zobowiązania majątkowe o charakterze niepieniężnym zmieniają się na pieniężne i z tym dniem stają się wymagalne, nawet jeśli termin ich wykonania jeszcze nie minął. Wierzycielowi przysługują odsetki liczone wyłącznie do dnia ogłoszenia upadłości.

Należy pamiętać, że zaspokojenie z masy upadłości zostaną jedynie Wierzyciele ujęci na liście wierzytelności. Wierzyciel, który chce uczestniczyć w postępowaniu powinien we właściwym terminie zgłosić swoją wierzytelność. Jedynie niektóre typy wierzytelności, syndyk umieszcza na liście wierzytelności z urzędu. Choć syndyk sporządza taką listę na podstawie dokumentacji upadłego, warto upewnić się, że się na niej znajdziemy dokonując zgłoszenia wierzytelności. Jeżeli uznajemy, że nasza wierzytelność powinna być w wyższej kwocie lub powinna znaleźć się w innej kategorii niż została przyporządkowana (kategorie są zaspokajane po kolei, dopiero po spłacie wszystkich zobowiązań kategorii I przechodzi się do zaspokajania kategorii II itd.), możemy zaskarżyć listę wierzytelności.

W toku postępowania upadłościowego niemożliwe jest prowadzenie egzekucji z majątku Dłużnika, ograniczeniu ulegają także możliwości prowadzenia procesów przeciwko upadłemu.

Sam fakt ogłoszenia upadłości wywołuje szereg skutków co do zobowiązań upadłego - część umów wygasa z mocy prawa, część jest nadal skuteczna wobec masy upadłości, a co do niektórych umów syndyk może złożyć oświadczenie czy od nich odstępuje czy też będzie je wykonywał. Wskazane jest śledzenie przez Wierzycieli zasadności decyzji syndyka w tym zakresie.

Wierzyciel może wpływać również na tok postępowania upadłościowego jednostkowo – zaskarżając decyzje, które bezpośrednio go dotyczą. Może również uzyskać szerszy wpływ doprowadzając do powstania lub poprzez uczestnictwo w radzie Wierzycieli. Jest to organ postępowania upadłościowego, który decyduje o najważniejszych czynnościach w postępowaniu upadłosciowym – może wskazywać osobę, która będzie pełnić funkcje syndyka, kontrolować czynności syndyka, wyrażać zgodę lub opiniować niemal wszystkie czynności w tym postępowaniu. Rada wierzycieli ma realny wpływ na to, w jaki sposób i za jaką kwotę jest spieniężany majątek upadłego.

Likwidacja spółki jest ostatecznym zamknięciem jej działalności i zakończeniem istnienia.

Decyzje o likwidacji podmiotu gospodarczego podejmują jej właściciele, wyjątkowo w określonych przypadkach może zrobić to Sąd. Zawierając umowę spółki można w niej zawrzeć w niej powody, dla których ma w przyszłości zostać otwarta jej likwidacji. Najczęściej jednak likwidacja podmiotu gospodarczego jest dobrowolną decyzja jej właścicieli, nie wymuszaną przez prawo.

Likwidacje przeprowadzają osoby wskazane przez jej właścicieli, którzy stają się jej likwidatorami.
Do ich obowiązków likwidatora należy zakończenie bieżącej działalności podmiotu, egzekucja wierzytelności, wypełnienie zobowiązań, zakończenie postępowań sądowych oraz spieniężenie majątku.

Likwidatorzy zgłaszają likwidacje do odpowiedniego rejestru, podając fakt otwarcia likwidacji, dane likwidatorów (imiona, nazwiska, adresy) oraz sposób reprezentacji. Likwidatorzy mają obowiązek ogłosić o otwarciu likwidacji oraz wezwać Wierzycieli do zgłoszenia swoich roszczeń. Po zakończeniu procedury, likwidatorzy dokonują podziału pozostałego majątku (po spłacie Wierzycieli) między wspólników.
Jeśli w toku likwidacji okaże się, że likwidowany podmiot jest niewypłacalny – np. środki uzyskane z likwidacji majątku są niewystarczające na spłatę wszystkich Wierzycieli, likwidator ma obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości.

Upadłość jest procedurą sądowa zapewniająca ochronę obrotu gospodarczego, eliminującą z obrotu podmioty gospodarcze, których dalsze funkcjonowania zagraża jego kontrahentom, pracownikom itp. Ma charakter egzekucji uniwersalnej - to jest obejmującej cały majątek Dłużnika i jest prowadzona w interesie wszystkich Wierzycieli. Celem upadłości podmiotu gospodarczego jest zaspokojenie roszczeń Wierzycieli w jak najwyższym stopniu, a jeśli to zasadne i możliwe – również zachowanie przedsiębiorstwa Dłużnika.

Upadłość ogłasza Sąd upadłościowy w stosunku do podmiotu, który stał się niewypłacalny. Domniemywa się że niewypłacalnym jest podmiot, który nie spłaca swoich zobowiązań przez okres trzech miesięcy. W przypadku spółek domniemywa się, że są niewypłacalne także te podmioty, których zobowiązania przekraczają wartość ich majątku, a stan ten utrzymuje się przez dwadzieścia cztery miesiące. Jako, że są to wyłącznie domniemania prawne, można je obalić.

Wniosek o ogłoszenie upadłości podmiotu gospodarczego mogą złożyć Dłużnik lub Wierzyciele. Dla Wierzycieli jest to możliwość (wybrany sposób dochodzenia i egzekucji), dla Dłużnika to obowiązek, którego niewykonanie jest zagrożone wieloma sankcjami.
Procedurę upadłościową przeprowadza powołany przez Sąd i nadzorowany przez Sędziego Komisarza syndyk W procedurze upadłości Dłużnik traci faktyczną zdolność do zarządzania własnym majątkiem.

Mimo, iż rezultatem obu tych postępowań, to jest likwidacji firmy lub jej upadłość może okazać się tożsamy - zakończenie bytu prawnego firmy poprzez wykreślenie z rejestru - zarówno powody wszczęcia tych postępowań, jak i ich przebieg są zasadniczo odmienne.

Obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego we właściwym terminie, dotyczy wyłącznie przedsiębiorców (nie dotyczy konsumentów). Jest ważnym elementem systemu ochrony obrotu gospodarczego. Ma na celu wyeliminowanie lub uzdrowienie tych podmiotów, których kondycja finansowa stwarza zagrożenie dla bezpieczeństwa innych uczestników obrotu gospodarczego.

Właściwy termin do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości jest regulowany w art. 21 Prawa upadłościowego. Aktualnie wynosi on 30 dni liczonych od dnia, w którym Dłużnik stał się niewypłacalny. W tym czasie Dłużnik jest zobowiązany do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub doprowadzenia do otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego. W praktyce, niemożliwym jest zachowanie tego terminu przy otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego. Otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego wymaga nie tylko złożenie wniosku przez Dłużnika, ale i merytorycznej decyzji Sądu restrukturyzacyjnego. Dłużnik nie ma wpływu na czas wydania takich orzeczeń, a w realiach funkcjonowania polskich Sądów, czas oczekiwania na wydanie postanowienia o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego zajmuje zazwyczaj kilka miesięcy.

Ustawodawca nie określił terminu właściwego do otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego. Wynika to z tego, iż postępowanie to jest dobrowolne, a o chęci skorzystania z niego decyduje przedsiębiorca niewypłacalny lub zagrożony niewypłacalnością. Jeśli jednak dojdzie do otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego, to ustawodawca pozwala Dłużnikowi na uwolnienie się od negatywnych skutków uchybienia terminowi określonemu w art. 21 PU.

Aby wymusić na niewypłacalnych Dłużnikach realizację obowiązku złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym terminie, ustawodawca przewidział szereg sankcji, jakimi grozi niewykonanie tego obowiązku. Sankcje te dotyczą nie tylko niewypłacalnego podmiotu, ale i osób, które nim zarządzają. Konsekwencje te mogą mieć charakter karny, odszkodowawczy i podatkowy, w szczególności:

• osobista odpowiedzialność osób zarządzających za długi spółki w trybie art. 299 Kodeksu spółek handlowych
• osobista odpowiedzialność za długi podatkowe spółki w trybie ordynacji podatkowej – art. 116 Ordynacji Podatkowej
• osobista odpowiedzialność osób zarządzających za długi składkowe spółki w trybie art. 31-32 Ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 116 Ordynacji Podatkowej
• pozbawienie na okres od 1 roku do 10 lat możliwości prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek lub w ramach spółki cywilnej oraz pełnienia funkcji zarządcy sukcesyjnego, członka rady nadzorczej, członka komisji rewizyjnej lub pełnomocnika osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą w zakresie tej działalności, spółki handlowej, przedsiębiorstwa państwowego, spółdzielni, fundacji lub stowarzyszenia – art. 373 Prawa upadłościowego
• odpowiedzialność karna zagrożona grzywną, karą ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku – art. 586 Kodeksu spółek handlowych
• odpowiedzialność odszkodowawcza na zasadach ogólnych lub wynikających z przepisów szczególnych, przykładowo art. 21 ust. 3-5 Prawa upadłościowego

Osobista odpowiedzialność osób zarządzających, w praktyce jest bardzo często dochodzona i egzekwowana. Postępowania takie są powszechnie wszczynane na wniosek Wierzycieli, zarówno prywatnych, jak i publicznoprawnych. W stosunku do zobowiązań podatkowych i wynikających ze składek ZUS, dochodzenie roszczeń przez Wierzycieli publicznoprawnych z prywatnego majątku zarządów podmiotów gospodarczych jest wyłącznie kwestią czasu.

Istnieje jednak szereg możliwości uwolnienia się od odpowiedzialność za niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym terminie. Są one zależne od tego, z jakiem podstawy prawnej wywodzona jest taka odpowiedzialność. Najczęściej przesłankami zwalniającymi z osobistej odpowiedzialności jest brak winy lub wykazanie, iż mimo niezłożenia wniosku Wierzyciel nie poniósł szkody. Udowodnienie tych okoliczności nie jest łatwe. Możliwe jest także podniesienie zarzutu przedawnienia, przy czym dla różnych wierzytelności zasady przedawnienia są odmienne.

W praktyce określenie czasu właściwego dla złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości wywołuje szereg trudności, wymaga fachowej wiedzy i często konieczne jest sporządzenia specjalistycznych analiz. Trudność polega na precyzyjnym ustaleniu daty, w jakiej Dłużnik stal się niewypłacalny. Bardzo często, nawet biegli sądowi, błędnie utożsamiają pojęcie niewypłacalności w rozumieniu ekonomicznym z prawnym rozumieniem tego pojęcia, co prowadzi do ustalenia błędnej daty, w jakiej powinien być złożony wniosek o ogłoszenie upadłości. Sprawy nie ułatwia też fakt, iż ustawodawca wielokrotnie zmieniał definicje stanu niewypłacalności. Dla różnych okresów, należy zatem w odmienny sposób przeprowadzać badanie w celu ustalanie dnia, od którego zaczął biec termin do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości przedsiębiorcy.